بازار نفت چشم انتظار مذاکرات یا جنگ
در شرایطی که فشارهای آمریکا، تهدید به محاصره دریایی و زمینی و گمانه‌زنی درباره حمله احتمالی همچنان ادامه دارد، رفت‌وآمد میانجی‌ها و انتشار خبرهایی از روند مذاکرات، به کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی منجر شده است که در مقاطعی قیمت نفت را حتی به زیر نود دلار رسانده و بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا واشنگتن در کنار اهداف سیاسی و امنیتی خود، به دنبال مدیریت قیمت نفت و کسب امتیاز اقتصادی و بین‌المللی نیز هست؟
دیپلماسی نفت در میدان مجازی
به گزارش «آرمان ملی»، قطعاً کشورهای منطقه که از تبعات گسترش جنگ و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی مصون نخواهند ماند، تلاش می‌کنند با میانجیگری و ایجاد زمینه تفاهم، از ورود بحران به مرحله‌ای پرهزینه‌تر جلوگیری کنند. با این حال، استمرار کاهش قیمت نفت به معنای پایان تنش نیست و بازار همچنان میان دو سناریوی توافق و تشدید درگیری در نوسان است. این امر همزمان با دیپلماسی مقامات عالیرتبه ایران و آمریکا در فضای مجازی مبنی بر انجام مذاکره و تکذیب ایران همچنان در نوسان است. اما در این بین، تلاش برخی کشورهای منطقه برای دور زدن تنگه هرمز و انتقال نفت از مسیر خطوط لوله و همچنین انفجار برخی از کشتی‌ها که از مسیر غیرمجاز درصدد تردد هستند، ابعاد تازه‌ای به معادلات انرژی و قدرت ایران در منطقه بخشیده است. هدایت‌ا... خادمی، نماینده ادوار مجلس، در تحلیل این تحولات معتقد است واکنش سریع بازار نفت به اخبار میانجیگری و مذاکرات، پدیده‌ای طبیعی است؛ اما اینکه این روند تا چه زمانی ادامه پیدا کند، به سرنوشت مذاکرات و تصمیم‌های سیاسی و نظامی طرف‌ها بستگی دارد.
خادمی با اشاره به اینکه بازار نفت به اخبار مربوط به میانجیگری و مذاکرات واکنش فوری نشان می‌دهد، توضیح می‌دهد: هر زمان صحبت از حضور میانجی‌ها و ملاقات‌ها مطرح می‌شود، بازار جهانی نفت و دلار تحت تأثیر قرار می‌گیرند و قیمت نفت کاهش پیدا می‌کند. به گفته او، بازار برای واکنش به چنین خبرهایی منتظر نمی‌ماند تا مشخص شود در عرصه سیاسی چه اتفاقی خواهد افتاد، بلکه با مشاهده نشانه‌هایی از احتمال تفاهم، به سرعت واکنش نشان می‌دهد.
پیش‌بینی قیمت نفت
او با اشاره به میانجیگری کشورهای مختلف از جمله قطر و پاکستان و انتشار اظهاراتی درباره پیشرفت مذاکرات، می‌گوید: وقتی ترامپ اعلام می‌کند مذاکرات به‌خوبی پیش می‌رود، طبیعی است که قیمت نفت سریع کاهش پیدا کند. بازار به این سیگنال‌ها توجه می‌کند و بر اساس احتمال تغییر شرایط، قیمت‌ها را تنظیم می‌کند. با این حال، خادمی معتقد است: نمی‌توان درباره استمرار این روند پیش‌بینی قطعی داشت، زیرا کاهش قیمت نفت به معنای تحقق توافق نیست و آینده بازار به آنچه در مذاکرات رخ خواهد داد، وابسته است. به اعتقاد این نماینده ادوار مجلس، اگر مذاکرات به نتیجه برسد و تنش‌ها کاهش پیدا کند، بازار نفت نیز می‌تواند به سمت شرایط باثبات‌تری حرکت کند؛ اما در صورت بازگشت تنش و تشدید درگیری‌ها، معادلات قیمت نفت بار دیگر تغییر خواهد کرد.
اهرم‌های در اختیار ایران
خادمی در ادامه با اشاره به احتمال تشدید تنش‌ها و محدودیت در رفت‌وآمد نفتکش‌ها، معتقد است: در صورت افزایش درگیری‌ها، ایران می‌تواند از موقعیت راهبردی خود در تنگه هرمز برای تأثیرگذاری بر بازار نفت استفاده کند. او توضیح می‌دهد که اگر تنش‌ها افزایش پیدا کند و ایران بتواند بر عبور و مرور نفت از این مسیر تأثیر بگذارد، قیمت نفت نیز با افزایش مواجه خواهد شد. با این حال، او تأکید می‌کند: چنین اقداماتی را نمی‌توان بدون بررسی پیامدهای احتمالی آن ارزیابی کرد. به گفته خادمی، موضوع تنها به اقدام اولیه محدود نمی‌شود، بلکه باید واکنش طرف مقابل و مجموعه تحولات پس از آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
او با اشاره به تجربه محاصره و محدودیت‌های اعمال‌شده علیه ایران می‌گوید: باید از ابتدا تا چندین مرحله بعدی اقدامات احتمالی دشمن پیش‌بینی شود و برای هرکدام راهکار مناسبی وجود داشته باشد. در غیر این صورت، ممکن است اقدام اولیه با مشکلات و پیامدهایی همراه شود که از قبل برای آنها آمادگی وجود نداشته است. از نگاه این نماینده ادوار مجلس، استفاده از ظرفیت‌های راهبردی ایران در حوزه انرژی و تنگه هرمز، موضوعی است که نمی‌توان آن را صرفاً با یک اقدام یا واکنش مقطعی تحلیل کرد، بلکه باید در چارچوب مجموعه‌ای از تحولات و تصمیم‌های متقابل مورد بررسی قرار گیرد.
تنگه هرمز
به اعتقاد کارشناسان؛ تلاش کشورهای منطقه برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز در انتقال نفت است؛ موضوعی که به اعتقاد خادمی می‌تواند در آینده بر جایگاه راهبردی این آبراه و معادلات بازار انرژی تأثیرگذار باشد. او با اشاره به اقدامات عربستان و امارات در زمینه توسعه مسیرهای جایگزین انتقال نفت می‌گوید: عربستان در حال انجام این کار است و امارات نیز خط لوله‌ای داشته که اکنون دوباره در حال توسعه و افزایش ظرفیت آن است. این کشورها تلاش می‌کنند با گسترش خطوط لوله، در شرایط بحرانی برای انتقال نفت خود به تنگه هرمز وابسته نباشند. به گفته خادمی، این اقدامات به معنای حل کامل مسئله انتقال انرژی در منطقه نیست، چراکه تنگه هرمز تنها برای عبور نفت اهمیت ندارد و مسیر انتقال بسیاری از کالاها نیز محسوب می‌شود؛ اما کشورهای منطقه در حال تلاش هستند تا دست‌کم در بخش صادرات نفت، وابستگی خود به این مسیر را کاهش دهند. این نماینده ادوار مجلس اضافه کرد: این تحولات در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که هرگونه اختلال در تنگه هرمز می‌تواند بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد و کشورهای صادرکننده نفت را با محدودیت‌های جدی مواجه کند. در چنین شرایطی، توسعه مسیرهای جایگزین می‌تواند بخشی از فشار ناشی از بحران را برای برخی کشورها کاهش دهد و در مقابل، بر محاسبات راهبردی ایران نیز اثرگذار باشد.
ایران و دورزدن تنگه هرمز
با وجود توسعه خطوط لوله در عربستان و امارات، خادمی معتقد است نمی‌توان از این اقدامات به‌عنوان پایان ظرفیت راهبردی ایران در منطقه یاد کرد. با این حال، او درباره نحوه مواجهه با این تحولات و احتمال اقدام علیه زیرساخت‌های نفتی کشورهای منطقه، بر ضرورت محاسبه دقیق پیامدها تأکید دارد. او در پاسخ به این پرسش که آیا زیرساخت‌های انتقال نفت کشورهای منطقه می‌توانند در صورت افزایش فشار بر ایران به اهداف احتمالی تبدیل شوند، توضیح می‌دهد: این کشورها در برخی اقدامات علیه ایران نقش دارند و ممکن است بخشی از صنایع ایران نیز هدف قرار بگیرد؛ بنابراین، در چنین شرایطی باید همه احتمالات مورد بررسی قرار گیرد. خادمی با این حال تأکید می‌کند: میان مطرح شدن یک گزینه و عملیاتی شدن آن تفاوت وجود دارد و ارزیابی هر اقدام باید با توجه به واکنش‌های احتمالی طرف مقابل انجام شود. او می‌گوید: باید پیش‌بینی کرد که اگر اقدامی انجام شود، طرف مقابل چه واکنشی نشان خواهد داد و پس از آن چه اتفاقاتی ممکن است رخ دهد. این موضوع تنها به اقدام نخست محدود نیست و باید مجموعه‌ای از پیامدهای احتمالی در نظر گرفته شود.
نفت در انتظار تصمیم سیاسی
بر اساس این گزارش؛ مجموع اظهارات خادمی نشان می‌دهد که بازار نفت در شرایط کنونی، بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی و چشم‌انداز مذاکرات وابسته شده است. کاهش قیمت نفت در پی انتشار اخبار میانجیگری، اگرچه می‌تواند نشانه‌ای از امید بازار به کاهش تنش باشد، اما به‌تنهایی تضمینی برای استمرار آرامش در بازار انرژی نیست. از طرفی، تهدید به محاصره، احتمال گسترش درگیری و تلاش کشورهای منطقه برای توسعه مسیرهای جایگزین انتقال نفت، همچنان بر فضای بازار سایه انداخته است. در چنین شرایطی، هر خبر درباره پیشرفت مذاکرات یا تشدید تنش‌ها می‌تواند مسیر قیمت نفت را تغییر دهد. و در این بین به نظر می‌رسد که ترامپ در صدد استفاده حداکثری از این مسئله به نفع خود است. قطعاً در این میان؛ ضرورت، توجه به مجموعه پیامدهای سیاسی، اقتصادی و راهبردی تصمیم‌هاست؛ زیرا در بحران‌های منطقه‌ای، اقدام و واکنش طرف‌ها می‌تواند به سرعت از سطح یک مناقشه سیاسی فراتر رفته و بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
بدیهی است، بازار نفت همچنان میان امید به توافق و نگرانی از تشدید بحران قرار دارد؛ بازاری که با هر سیگنال سیاسی تغییر مسیر می‌دهد، اما سرنوشت آن بیش از هر چیز به نتیجه مذاکرات، تصمیم‌های واشنگتن و تهران و چگونگی مدیریت تنش‌ها در منطقه وابسته خواهد بود.
